Ghana

Republik Ghana Republic of Ghana
Bendera Jata
Cogan kata: "Freedom and Justice" "Kebebasan dan Keadilan"
Lagu kebangsaan: "God Bless Our Homeland Ghana" "Semoga Tuhan memberkati tanah air kami, Ghana"
Ibu negara dan bandar terbesar}	Accra 5°33′U 0°12′B
Bahasa rasmi	Inggeris
Pemerintah	Republik berpresiden kesatuan berperlembagaan
• Presiden	John Dramani Mahama
• Naib Presiden	Naana Jane Opoku-Agyemang
Badan perundangan	Parlimen
Kemerdekaan daripada United Kingdom
• Kemerdekaan	6 Mac 1957
• Penubuhan republik	1 Julai 1960
• Republik Keempat	7 Januari 1993
Keluasan
• Jumlah	238,533 km2 (92,098 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2026	34,378,768
• Bancian penduduk tahun 2021	30,832,019
• Kepadatan	129.3/km2 (334.9/sq mi)
Gini (2016)	43.5 sederhana
HDI (2023)	▲ 0.628 sederhana (143)
Mata wang	Cedi Ghana (GHS)
Zon waktu	UTC+0 (GMT)
Kod panggilan	+233
Kod ISO 3166	GH
DPT internet	.gh

Ghana (Jawi: غانا), secara rasmi Republik Ghana (bahasa Inggeris: Republic of Ghana), ialah sebuah negara di Afrika Barat yang terletak di pesisir Teluk Guinea. Negara ini bersempadan dengan Côte d'Ivoire di barat, Burkina Faso di utara dan Togo di timur, manakala Teluk Guinea dan Lautan Atlantik terletak di selatannya. Accra ialah ibu negara dan bandar terbesarnya. Ghana mempunyai keluasan 238,533 km² dan Banci Penduduk dan Perumahan 2021 merekodkan 30,832,019 orang penduduk; 56.7% daripadanya tinggal di kawasan bandar. Ghana Statistical Service mengunjurkan jumlah penduduk sebanyak 34,378,768 orang bagi 2026.

Wilayah Ghana moden pernah menempatkan pelbagai kerajaan dan masyarakat, termasuk negeri-negeri Akan, Asante, Fante, Ga dan Ewe. Hubungan perdagangan maritim dengan kuasa Eropah berkembang selepas kedatangan Portugis pada abad ke-15. Rangkaian kubu perdagangan yang dibina di pesisir kemudiannya terlibat dalam perdagangan emas, barangan lain dan perdagangan hamba Atlantik. Britain menubuhkan tanah jajahan mahkota Pantai Emas pada 1874. Ghana mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 6 Mac 1957 di bawah kepimpinan Kwame Nkrumah dan menjadi sebuah republik pada 1 Julai 1960.

Selepas beberapa tempoh pemerintahan awam dan tentera, pemerintahan berperlembagaan dipulihkan pada 1993 di bawah Perlembagaan 1992, yang menandakan permulaan Republik Keempat. Ghana kini merupakan republik berpresiden kesatuan. John Dramani Mahama kembali memegang jawatan presiden pada 7 Januari 2025 selepas memenangi pilihan raya presiden 2024, manakala Naana Jane Opoku-Agyemang menjadi wanita pertama yang menyandang jawatan naib presiden.

Ekonomi Ghana merangkumi sektor perkhidmatan, pertanian, perlombongan, petroleum dan pembuatan, dengan emas, koko serta minyak dan gas antara komoditi pentingnya. Selepas krisis makroekonomi yang memuncak pada 2022, negara ini melaksanakan penstrukturan semula hutang dan program pemulihan dengan Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF). Pertumbuhan KDNK sebenar mencapai 6.0% pada 2025, manakala semakan keenam dan terakhir kemudahan kredit IMF diselesaikan pada Julai 2026. Accra juga menempatkan Sekretariat tetap Kawasan Perdagangan Bebas Benua Afrika (AfCFTA).

Etimologi

Nama negara moden ini diambil sebagai rujukan simbolik kepada Empayar Ghana, sebuah kuasa zaman pertengahan di Afrika Barat yang pusat wilayahnya terletak jauh di barat laut sempadan Ghana moden, terutama di kawasan yang kini merupakan Mali dan Mauritania. Oleh itu, Empayar Ghana zaman pertengahan tidak terletak di wilayah negara Ghana hari ini. Dalam sumber mengenai empayar tersebut, Ghana dikaitkan dengan gelaran pemerintah, sementara negara itu sendiri turut dikenali dalam tradisi tempatan sebagai Wagadu.

Pemilihan nama Ghana ketika kemerdekaan mencerminkan usaha menghubungkan negara baharu itu secara simbolik dengan sejarah kerajaan-kerajaan besar Afrika Barat dan gagasan Pan-Afrikanisme yang penting dalam politik kemerdekaan era Nkrumah.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Ghana

Masyarakat prakolonial dan hubungan dengan Eropah

Sebelum pembentukan negara moden, kawasan Ghana dihuni oleh pelbagai masyarakat dengan sistem politik yang berbeza. Antara kerajaan yang berkembang di bahagian selatan dan tengah ialah Akwamu, negeri-negeri Fante dan Asante, sementara masyarakat Ga dan Ewe membentuk beberapa negeri di kawasan pesisir dan tenggara. Asante, yang berpusat di Kumasi, berkembang menjadi salah satu kuasa politik dan perdagangan utama di pedalaman Afrika Barat.

Kastil Elmina, yang mula dibina oleh Portugis pada 1482, merupakan salah sebuah kubu perdagangan Eropah yang paling awal di pesisir Ghana.

Hubungan perdagangan tetap dengan Eropah bermula selepas pelayar Portugis tiba di pesisir pada abad ke-15. Portugis membina São Jorge da Mina, kini dikenali sebagai Kastil Elmina, pada 1482. Dalam tempoh berikutnya, pedagang Belanda, British, Denmark, Sweden dan kuasa Eropah lain turut mendirikan atau menguasai kubu di sepanjang pesisir. Kompleks kubu dan kastil tersebut pada mulanya berkait rapat dengan perdagangan emas dan barangan lain, tetapi sebahagiannya kemudiannya menjadi pusat penting dalam perdagangan hamba Atlantik.

Persaingan antara kerajaan tempatan serta kuasa perdagangan Eropah berterusan sehingga abad ke-19. Britain secara beransur-ansur menjadi kuasa kolonial utama dan menubuhkan Tanah Jajahan Mahkota Pantai Emas pada 1874. Penguasaan British kemudiannya diperluas ke pedalaman, termasuk wilayah Asante, lalu membentuk asas wilayah kolonial yang menjadi Ghana moden.

Pantai Emas dan kemerdekaan

Perwakilan politik penduduk tempatan berkembang secara beransur-ansur pada abad ke-20. Perlembagaan Burns 1946 memberikan majoriti kerusi dalam Majlis Perundangan kepada wakil yang dipilih, manakala pilihan raya besar bagi Dewan Perundangan diadakan pada 1951. Gerakan nasionalis yang semakin kuat menghasilkan pemerintahan sendiri yang lebih luas, dengan Kwame Nkrumah dan Convention People's Party (CPP) menjadi kuasa utama dalam perjuangan kemerdekaan.

Ghana, yang ketika itu masih dikenali sebagai Pantai Emas, diisytiharkan merdeka daripada Empayar British pada 6 Mac 1957. Sistem awal selepas kemerdekaan berasaskan model parlimen Westminster, dengan Nkrumah sebagai perdana menteri. Nama Ghana digunakan bagi negara baharu tersebut sebagai rujukan kepada Empayar Ghana zaman pertengahan.

Gerbang Kemerdekaan di Accra, salah satu monumen yang memperingati kemerdekaan Ghana.

Pada 1 Julai 1960, perlembagaan republik mula berkuat kuasa dan Ghana menjadi sebuah republik dengan Nkrumah sebagai presiden pertamanya.

Ghana merdeka dan Republik Keempat

Pemerintahan Nkrumah berakhir melalui rampasan kuasa tentera pada 1966. Dalam beberapa dekad berikutnya, Ghana mengalami pergantian antara pemerintahan awam dan tentera. Republik Kedua berlangsung dari 1969 hingga 1972 sebelum satu lagi rampasan kuasa, sementara Republik Ketiga yang bermula pada 1979 berakhir pada 1981 apabila Jerry Rawlings kembali berkuasa melalui rampasan kuasa.

Pemerintahan tentera di bawah Rawlings berakhir selepas penggubalan Perlembagaan 1992 dan pemulihan politik berbilang parti. Republik Keempat bermula pada 7 Januari 1993 dan sejak itu pemerintahan berperlembagaan serta Parlimen dipertahankan melalui beberapa pertukaran kerajaan secara pilihan raya.

Dalam pilihan raya 2024, bekas presiden John Dramani Mahama daripada Kongres Demokratik Nasional (NDC) kembali memenangi jawatan presiden. Beliau dan Naana Jane Opoku-Agyemang mengangkat sumpah pada 7 Januari 2025 bagi penggal empat tahun. Opoku-Agyemang merupakan wanita pertama menjadi naib presiden Ghana.

Geografi

Rencana utama: Geografi Ghana

Bentuk muka bumi dan iklim

Ghana terletak di pesisir Teluk Guinea, antara Côte d'Ivoire, Burkina Faso dan Togo. Keluasan negara ialah 238,533 km². Bentuk muka buminya berbeza daripada dataran pesisir yang rendah di selatan kepada kawasan hutan di selatan dan barat serta savana dan hutan terbuka yang semakin dominan ke arah utara. Banjaran dan tanah tinggi Akuapem-Togo terletak di bahagian timur negara.

Tasik Volta merupakan unsur utama sistem Sungai Volta dan terbentuk selepas pembinaan Empangan Akosombo.

Sistem Sungai Volta menguasai sebahagian besar saliran negara. Sungai Volta Hitam dan Volta Putih mengalir dari kawasan utara sebelum memasuki Tasik Volta, sebuah takungan besar yang terbentuk akibat pembinaan Empangan Akosombo. Takungan tersebut meliputi kira-kira 8,502 km², manakala stesen hidroelektrik Akosombo mempunyai kapasiti terpasang 1,020 MW.

Ghana mempunyai iklim tropika. Corak hujan berbeza mengikut kawasan: selatan mengalami dua musim hujan utama, manakala bahagian utara mempunyai satu musim hujan yang lebih tertumpu dan musim kering yang lebih panjang. Suhu lazimnya kekal tinggi sepanjang tahun, tetapi dipengaruhi oleh lokasi, ketinggian dan musim.

Alam sekitar

Perbezaan iklim menghasilkan ekosistem daripada hutan tropika lembap di barat daya hingga savana di utara. Perubahan penggunaan tanah, pengembangan pertanian, pembalakan dan kegiatan perlombongan memberi tekanan kepada hutan dan sumber air di beberapa kawasan. Perlombongan emas berskala kecil, termasuk kegiatan yang tidak mematuhi peraturan, turut dikaitkan dengan degradasi tanah dan pencemaran sungai.

Seekor gajah Afrika di Taman Negara Mole, Ghana.

Perubahan iklim menambah tekanan terhadap pembangunan negara. Bank Dunia mengenal pasti banjir bandar, hakisan pesisir, kenaikan aras laut, kemerosotan tanah, kekurangan air dan tekanan terhadap pertanian sebagai antara risiko utama. Kira-kira separuh daripada garis pantai Ghana dianggap terdedah kepada hakisan dan banjir akibat kenaikan aras laut.

Kerajaan dan politik

Rencana utama: Politik Ghana

Sistem perlembagaan dan institusi

Ghana diperintah menurut Perlembagaan 1992. Perlembagaan menetapkan bahawa kedaulatan terletak pada rakyat Ghana dan bahawa Perlembagaan merupakan undang-undang tertinggi negara.

Bangunan Parlimen Ghana di Accra.

Kuasa eksekutif diketuai oleh presiden, yang secara perlembagaan merupakan ketua negara, ketua kerajaan dan pemerintah tertinggi Angkatan Tentera Ghana. Presiden dan naib presiden dipilih melalui pilihan raya nasional. Kabinet membantu presiden dalam menentukan dasar umum kerajaan, manakala pelantikan menteri tertakluk kepada peruntukan perlembagaan dan kelulusan Parlimen dalam keadaan yang ditetapkan.

Kuasa perundangan terletak pada Parlimen Ghana, sebuah badan satu dewan. Parlimen Kesembilan Republik Keempat, yang dirasmikan pada 7 Januari 2025, mempunyai 276 anggota. Setakat Ogos 2026, NDC mempunyai 185 kerusi, Parti Patriotik Baharu (NPP) 87 dan wakil bebas empat; Alban Bagbin ialah Speaker Parlimen. Badan kehakiman merupakan cabang berasingan yang diketuai pada peringkat tertinggi oleh Mahkamah Agung Ghana.

Pilihan raya dan parti politik

Politik Republik Keempat banyak dipengaruhi oleh persaingan antara dua parti besar, NDC dan NPP. Kedua-duanya telah beberapa kali membentuk kerajaan sejak 1993, menghasilkan beberapa peralihan kuasa melalui pilihan raya.

Dalam pilihan raya presiden Disember 2024, John Dramani Mahama menewaskan calon NPP Mahamudu Bawumia dan kembali ke jawatan yang pernah disandangnya dari 2012 hingga 2017. Mahama mengangkat sumpah pada 7 Januari 2025 bersama Naana Jane Opoku-Agyemang.

Hubungan luar

Rencana utama: Hubungan luar Ghana

Ghana menjalankan dasar luarnya dalam kerangka kerjasama Afrika Barat, Pan-Afrika dan institusi antarabangsa. Negara ini merupakan anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Kesatuan Afrika, Komuniti Ekonomi Negara-Negara Afrika Barat (ECOWAS) dan Komanwel.

Accra mempunyai peranan institusi dalam integrasi ekonomi benua sebagai ibu pejabat Sekretariat Kawasan Perdagangan Bebas Benua Afrika (AfCFTA). Perdagangan di bawah rejim AfCFTA bermula pada 1 Januari 2021, manakala Sekretariat yang berpusat di Accra menyelaras dan memantau pelaksanaannya.

Pembahagian pentadbiran

Rencana utama: Wilayah di Ghana

Ghana dibahagikan kepada 16 wilayah pentadbiran, yang seterusnya terdiri daripada 261 perhimpunan metropolitan, perbandaran dan daerah. Enam wilayah baharu diwujudkan pada 2019 melalui pembahagian beberapa wilayah sedia ada. Data keluasan, penduduk dan kepadatan penduduk dalam jadual berikut berdasarkan Banci Penduduk dan Perumahan 2021.

Enam belas wilayah Ghana sejak penyusunan semula pentadbiran pada 2019.

Wilayah Ghana mengikut Banci Penduduk dan Perumahan 2021

Wilayah	Pusat pentadbiran	Keluasan (km²)	Penduduk (2021)	Kepadatan penduduk (orang/km²)
Ahafo	Goaso	5,196	564,668	108.7
Ashanti	Kumasi	24,389	5,440,463	223.1
Bono	Sunyani	11,113	1,208,649	108.8
Bono East	Techiman	23,248	1,203,400	51.8
Central	Cape Coast	9,826	2,859,821	291.0
Eastern	Koforidua	19,323	2,925,653	151.4
Greater Accra	Accra	3,245	5,455,692	1,681.3
North East	Nalerigu	9,070	658,946	72.7
Northern	Tamale	26,524	2,310,939	87.1
Oti	Dambai	11,066	747,248	67.5
Savannah	Damongo	34,790	653,266	18.8
Upper East	Bolgatanga	8,842	1,301,226	147.2
Upper West	Wa	18,476	901,502	48.8
Volta	Ho	9,504	1,659,040	174.6
Western	Sekondi-Takoradi	13,842	2,060,585	148.9
Western North	Sefwi Wiawso	10,079	880,921	87.4

Greater Accra dan Ashanti merupakan dua wilayah paling ramai penduduk pada banci 2021, masing-masing dengan lebih 5.4 juta penduduk. Greater Accra juga mempunyai kepadatan penduduk yang jauh lebih tinggi berbanding wilayah lain, manakala Savannah ialah wilayah paling luas tetapi mempunyai antara kepadatan penduduk yang terendah.

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Ghana

Struktur ekonomi

Ekonomi Ghana terdiri daripada sektor perkhidmatan, pertanian dan perindustrian. Pertanian merangkumi pengeluaran tanaman makanan dan tanaman komersial seperti koko, manakala sektor sumber asli merangkumi perlombongan emas, mangan dan bauksit serta pengeluaran petroleum dan gas asli. Pembuatan merangkumi antaranya pemprosesan makanan, tekstil dan industri ringan.

Pengeringan biji koko di sebuah ladang di Wilayah Ashanti.

Emas mempunyai peranan besar dalam pendapatan eksport Ghana, sementara koko mempunyai sejarah panjang sebagai salah satu tanaman eksport utama negara. Pengeluaran petroleum luar pesisir secara komersial turut menambah kepentingan sektor hidrokarbon dalam ekonomi sejak awal abad ke-21.

Sektor perkhidmatan merangkumi perdagangan, kewangan, telekomunikasi, pengangkutan dan perkhidmatan awam. Pertumbuhan bandar, terutama di Accra dan Kumasi, telah memperbesar peranan perkhidmatan dalam kegiatan ekonomi.

Perkembangan makroekonomi

Ghana mengalami krisis makroekonomi yang serius pada 2022 selepas peningkatan ketidakseimbangan fiskal dan hutang, kehilangan akses kepada pasaran modal antarabangsa, penyusutan nilai cedi dan inflasi yang tinggi. Kerajaan kemudian melaksanakan penstrukturan semula hutang dan mendapatkan program Kemudahan Kredit Lanjutan bernilai AS$3 bilion daripada IMF pada Mei 2023.

Pemulihan ekonomi menjadi lebih ketara pada 2024 dan 2025. Bank Dunia merekodkan pertumbuhan KDNK sebenar sebanyak 5.8% pada 2024 dan 6.0% pada 2025, dengan pemulihan dipacu antaranya oleh perkhidmatan, pertanian dan eksport emas. Ghana Statistical Service turut merekodkan pertumbuhan KDNK tahunan 6.0% bagi 2025 dan 6.4% pada suku pertama 2026. Inflasi harga pengguna tahun ke tahun turun kepada 4.6% pada Julai 2026.

Pada 27 Julai 2026, Lembaga Eksekutif IMF menyelesaikan semakan keenam dan terakhir program Kemudahan Kredit Lanjutan selama 39 bulan. IMF menyatakan bahawa kemajuan telah dicapai dalam penstabilan makroekonomi dan kemampanan hutang, tetapi kesinambungan pembaharuan fiskal dan struktur kekal penting.

Infrastruktur dan pengangkutan

Pengangkutan Ghana merangkumi rangkaian jalan raya, kereta api, penerbangan awam, pelabuhan laut dan pengangkutan perairan daratan. Pentadbiran dasar sektor pengangkutan dan pembangunan kereta api disatukan semula di bawah satu kementerian pada 2025.

Pelabuhan Tema di Greater Accra.

Dua pelabuhan laut utama ialah Pelabuhan Tema dan Pelabuhan Takoradi. Tema, kira-kira 30 km dari Accra, merupakan pelabuhan terbesar Ghana. Menurut Ghana Ports and Harbours Authority, kira-kira 85% perdagangan Ghana melalui kedua-dua pelabuhan tersebut.

Sistem Sungai Volta dan Tasik Volta juga menyediakan laluan pengangkutan perairan di pedalaman. Infrastruktur pengangkutan memainkan peranan penting dalam menghubungkan kawasan pengeluaran pertanian dan perlombongan di pedalaman dengan pusat bandar serta pelabuhan di selatan.

Demografi

Rencana utama: Demografi Ghana

Banci Penduduk dan Perumahan 2021 merekodkan 30,832,019 orang penduduk, berbanding 24,658,823 pada 2010. Daripada jumlah 2021, 15,631,579 orang atau 50.7% ialah perempuan dan 15,200,440 atau 49.3% lelaki. Sebanyak 17,472,530 orang, atau 56.7%, tinggal di kawasan bandar. Kadar pertumbuhan penduduk purata antara banci 2010 dan 2021 ialah 2.1% setahun.

Ghana Statistical Service mengunjurkan penduduk negara mencapai 34,378,768 orang pada 2026 berdasarkan unjuran penduduk selepas banci. Pertumbuhan penduduk dan pembandaran tertumpu secara tidak sekata, dengan Greater Accra dan Ashanti menjadi pusat penduduk terbesar.

Pemandangan bandar Accra.

Etnik, bahasa dan agama

Ghana mempunyai masyarakat berbilang etnik. Banci 2021 mengelaskan penduduk kepada sembilan kumpulan etnik utama dan mendapati bahawa tiga kumpulan terbesar, iaitu Akan, Mole-Dagbani dan Ewe, bersama-sama membentuk lebih tiga perempat daripada penduduk. Kumpulan lain termasuk Ga-Dangme, Guan, Gurma, Grusi dan Mande. Corak penempatan etnik berbeza mengikut wilayah dan telah berubah akibat penghijrahan dalaman serta pembandaran.

Bahasa Inggeris ialah bahasa rasmi dan bahasa utama pentadbiran serta pendidikan formal. Ghana juga mempunyai kepelbagaian bahasa tempatan yang besar, termasuk pelbagai ragam bahasa Akan, Ewe, Ga, Dangme, Dagbani, Nzema dan bahasa-bahasa Gur. Penggunaan lebih daripada satu bahasa adalah lazim dalam banyak komuniti.

Agama Kristian membentuk kelompok keagamaan terbesar, sementara Islam merupakan agama besar yang lain; kepercayaan tradisional dan pelbagai agama lain turut diamalkan. Banci 2021 mengelaskan agama Kristian kepada beberapa kelompok, di samping Islam, agama tradisional, agama lain dan mereka yang tidak mempunyai pegangan agama.

Pendidikan dan kesihatan

Banci 2021 merekodkan kadar celik huruf sebanyak 69.8% dalam kalangan penduduk berumur enam tahun dan ke atas. Terdapat perbezaan geografi yang ketara: Greater Accra mencatat kadar 87.9%, manakala Savannah mencatat 32.8%.

Sistem kesihatan merangkumi kemudahan awam, swasta dan berasaskan keagamaan serta Skim Insurans Kesihatan Kebangsaan. Banci 2021 mendapati 68.6% penduduk mempunyai perlindungan insurans kesihatan, dengan kadar perlindungan perempuan lebih tinggi daripada lelaki.

Kebudayaan

Rencana utama: Kebudayaan Ghana

Kebudayaan Ghana terbentuk daripada tradisi pelbagai masyarakat negara tersebut serta pengalaman sejarah bersama sejak zaman prakolonial, penjajahan dan kemerdekaan. Amalan seni, muzik, tekstil, sistem ketua tradisional, perayaan dan tradisi lisan berbeza antara masyarakat, walaupun sebahagian unsur telah berkembang menjadi simbol kebangsaan.

Warisan dan seni

Ghana mempunyai dua tapak dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO. Kumpulan Forts and Castles, yang merangkumi kubu perdagangan di pesisir termasuk Elmina, disenaraikan pada 1979 kerana kepentingannya dalam sejarah perdagangan Eropah-Afrika dan perdagangan hamba Atlantik. Asante Traditional Buildings, sekumpulan bangunan tradisional berhampiran Kumasi yang menjadi tinggalan seni bina tamadun Asante, disenaraikan pada 1980.

Kuil Kentikrono di Kumasi, contoh seni bina tradisional Asante.

Kente ialah antara tradisi tekstil yang paling dikenali di Ghana. Kain ini dihasilkan daripada jalur tenunan yang kemudian dicantumkan dan mempunyai makna sosial melalui warna, corak, nama dan peribahasa yang dikaitkan dengannya. Pengetahuan dan kemahiran pembuatan kente tradisional Ghana dimasukkan ke dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan UNESCO pada 2024.

Seorang penenun menghasilkan kain kente di Ghana.

Muzik highlife berkembang sebagai salah satu bentuk muzik popular utama Ghana, menggabungkan pelbagai tradisi muzik tempatan dengan alat muzik dan bentuk persembahan yang berubah mengikut zaman. UNESCO menyifatkan highlife sebagai bentuk ekspresi muzik dan penceritaan yang digunakan dalam pelbagai acara sosial serta dipersembahkan dalam bahasa tempatan, bahasa Inggeris dan Pijin. Muzik dan tarian highlife Ghana dimasukkan ke dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan pada 2025.

Pautan luar

• Kategori berkaitan Ghana di Wikimedia Commons
• Portal rasmi Kerajaan Ghana
• Ghana Statistical Service
• Kementerian Hal Ehwal Luar Ghana