Դրամաշրջանառություն
Կանխիկ դրամաշրջանառության համակարգը
Հայաստանի Հանրապետությունում ապրանքների և ծառայությունների առօրյա վճարումների համար կանխիկ դրամը դեռևս համարվում է բնակչության կողմից կիրառվող հիմնական վճարամիջոցը։ Հայաստանի Հանրապետությունում գործում է կանխիկ դրամաշրջանառության կազմակերպման կենտրոնացված (ավանդական) մոդելը, որի պայմաններում Կենտրոնական բանկը մասնակցում է կանխիկի կառավարման բոլոր փուլերին։
Հայաստանի Հանրապետության կանխիկ դրամաշրջանառության համակարգի հիմնական մասնակիցներն են Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկը, թվով 18 առևտրային բանկ (շուրջ 550 մասնաճյուղով), թվով 6 ինկասացիոն կազմակերպություն։
ՀՀ ԿԲ-ի դերը կանխիկ դրամաշրջանառությունում
«Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ Կենտրոնական բանկի խնդիրների շարքին են դասվում Հայաստանի Հանրապետության արժույթի թողարկումը, ինչպես նաև դրամաշրջանառության կազմակերպումն ու կարգավորումը։
Նշված խնդիրների իրականացման համար Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկն իրականացնում է մի շարք գործառույթներ, մասնավորապես կանոնակարգում է կանխիկ դրամաշրջանառության իրավական դաշտը, կազմակերպում է ՀՀ թղթադրամների տպագրման և մետաղադրամների հատման գործընթացը, կանխիկ դրամը պահպանում է հատուկ դրամապահոցներում, շրջանառության մեջ է դնում, ինչպես նաև, ըստ անհրաժեշտության, շրջանառությունից հետ է կանչում ՀՀ ԿԲ թողարկված դրամանիշերը, ապահովում է առևտրային բանկերի դրամարկղային սպասարկումը, ապահովում է շրջանառության մեջ գտնվող դրամանիշերի պատշաճ որակը և այլն։
Բանկերի դերը կանխիկ դրամաշրջանառությունում
Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկում առևտրային բանկերի դրամարկղային սպասարկումն իրականացվում է բանկերի դրամարկղային կենտրոնների միջոցով։
Առևտրային բանկերը, կանխիկ դրամաշրջանառության կազմակերպման գործընթացում հանդես են գալիս որպես միջնորդ և իրականացնում են հետևյալ գործառույթները.
- հաճախորդների պահանջը կանխիկի նկատմամբ բավարարելու նպատակով ձևավորում են կանխիկ դրամի անհրաժեշտ պաշարներ,
- հաճախորդների դրամարկղային սպասարկման արդյունքում տնտեսությանը տրամադրում են և շրջանառությունից հետ են ընդունում կանխիկ դրամը,
- վերամշակում են հաճախորդներից ստացված (մուտքագրված) կանխիկ դրամը և այլն:
ՀՀ բանկային համակարգում կանխիկ դրամի փոխադրումներն իրականացնում են ինկասացիոն կազմակերպությունները:
Կանխիկ դրամաշրջանառության ապահովման նպատակները
Հայաստանի Հանրապետության կանխիկ դրամաշրջանառության համակարգի հիմնական խնդիրը տնտեսության բոլոր սուբյեկտների մոտ կանխիկ դրամի նկատմամբ ձևավորվող պահանջի բավարարումն է: Կանխիկ դրամաշրջանառության համակարգի բարելավման ոլորտում ՀՀ կենտրոնական բանկի հիմնական նպատակներն են.
- կանխիկ դրամաշրջանառության անընդհատության ապահովումը,
- կանխիկի շրջանառությունը պատշաճ որակի դրամանիշերով ապահովելը,
- անվտանգությունը։
Հուշադրամներ
ՀՀ կենտրոնական բանկը շրջանառության համար նախատեսված թղթադրամներից և մետաղադրամներից բացի թողարկում է նաև հուշադրամներ։ ՀՀ կենտրոնական բանկը հուշադրամներն իրացնում է «Դրամագետ» վաճառասրահի միջոցով։
Մաշված և վնասված ՀՀ դրամանիշերի փոխանակումը
Մաշված և վնասված ՀՀ դրամանիշերը քաղաքացիները կարող են անվճար փոխանակել շրջանառության համար պիտանի դրամանիշերով։ Քաղաքացիները ՀՀ հնամաշ և վնասված դրամանիշերի փոխանակումը կարող են կատարել ինչպես առևտրային բանկերում, այնպես էլ ՀՀ կենտրոնական բանկի արտաքին դրամարկղում։ Կասկածելի դրամանիշերի համար Կենտրոնական բանկում կատարվում է համապատասխան փորձաքննություն։
