Jan z Dąbrówki
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Rektor Akademii Krakowskiej | |
| Okres sprawowania |
1446–1447 |
| Wyznanie | |
| Kościół | |
Jan z Dąbrówki inna forma nazwiska: Jan Dąbrówka[1] (ur. ok. 1400 w Dąbrówce, zm. 11 stycznia 1472 w Krakowie) – filozof, teolog, prawnik, profesor i rektor Akademii Krakowskiej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z Dąbrówki na Kujawach. Na Akademię zapisał się w 1420, w 1421 uzyskał stopień bakałarza, a w 1427 magistra nauk wyzwolonych.
Po studiach wykładał retorykę na Wydziale Sztuk Wyzwolonych w latach 1427–1433, a w 1433 pełnił funkcję dziekana tegoż wydziału. Podjął następnie studia teologiczne i prawnicze. W latach 1434–1436 napisał pierwsze swe wielkie dzieło Komentarz do Kroniki Polskiej Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem. Komentarz jest nazywany pierwszą książką naukową napisaną w Polsce, a zarazem pierwszym rodzimym podręcznikiem akademickim i szkolnym. W 1434 uzyskał stopień bakałarza teologii. Od 1439 do 1441 wykładał na Wydziale Teologii Sentencje Piotra Lombarda. Pisząc komentarz do Sentencji Piotra Lombarda, ukończył studia prawnicze uwieńczone doktoratem ok. 1440. W 1449 uzyskał doktorat z teologii, od 1450 był profesorem na Wydziale Teologii. W latach 1458–1465 pełnił też funkcję wicekanclerza krakowskiej uczelni, 9-krotnie był wybierany na stanowisko rektora Akademii, po raz pierwszy w 1446, ostatni raz w 1471. W 1464 wszedł w skład komisji mającej za zadanie gruntowną reformę statutów Akademii oraz jego wydziałów. Z polecenia biskupa Zbigniewa Oleśnickiego wraz z Janem Długoszem zajmował się urządzeniem Bursy Jerozolimskiej, a w 1467 przyczynił się znaczną pożyczką do urządzenia nowo powstałej Bursy Węgierskiej.
Uzdolnienia prawnicze Jana wykorzystał król Kazimierz Jagiellończyk w ważnych misjach dyplomatycznych. W 1462 Jan jako rzeczoznawca przesądził na rzecz króla ziemię rawską i gostyńską w sporze z Piastami mazowieckimi i śląskimi o spadek po książętach płockich. W 1464 razem z Jakubem z Szadka i Janem Długoszem brał udział w toruńskich rokowaniach pokojowych z Krzyżakami. Kujawy, miejsce jego urodzenia, narażone były na częste i krwawe napady Krzyżaków, stąd u Jana ogromna niechęć do zakonu krzyżackiego, wyrażane w jego działalności dyplomatycznej.
Nie zabiegał o godności kościelne, dopiero w 1467 został kanonikiem katedry wawelskiej. Zmarł w czasie kadencji rektorskiej, w związku z czym został pochowany w katedrze wawelskiej. W testamencie zapisał dla Uniwersytetu Krakowskiego znaczny legat pieniężny, z którego w 1473 powołano na Wydziale Sztuk Wyzwolonych dwie katedry, a biblioteka krakowskiej uczelni zyskała księgozbiór liczący ponad 100 ksiąg i kodeksów.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]źródło[1]:
- Komentarz do Kroniki Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem (powst. 1434-1436) wyd.: przy W. Kadłubek: Historia polonica... Dobromil 1612; J. Długosz: Historiae polonicae... liber XIII Lipsk 1712
- Notaty do zbioru kazań. rękopis: Biblioteka Jagiellońska, nr 2242
- Komentarze scholastyczne do różnych autorów. rękopisy Biblioteka Jagiellońska; zob. W. Wisłocki: Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego Kraków 1877/1881 (wg indeksu); P. Stegmuller: Repertorium Commentariorum in Sententias Petri Lombardi Herbipoli (Würzburg) 1947
Materiały
[edytuj | edytuj kod]- Materiały do dziejów działalności uniwersyteckiej — zob. Conclusiones Universitatis Cracoviensis ab anno 1441 ad annum 1589 wyd. H. Barycz. Kraków 1933 Archiwum do Dziejów Oświaty i Szkolnictwa w Polsce nr 2
Utwór o autorstwie niepewnym
[edytuj | edytuj kod]- Oratio contra Cruciferos powst. w lipcu 1464, wyd. O. Balzer. Monumenta Poloniae Historica t. 4 (1884)
Opracowania nt. Jana z Dąbrówki
[edytuj | edytuj kod]- H. Zeissberg: Die polnische Geschichtsschreibung des Mittelalters Lipsk 1873; przekł. polski pt. Dziejopisarstwo polskie wieków średnich t. 1, Warszawa 1877, s. 231-232
- O. Balzer: wstęp do wyd.: Oratio... Monumenta Poloniae Historica t. 4 (1884)
- J. Fijałek: Studia do dziejów Uniwersytetu Krakowskiego. Rozprawy AU Wydz. Filol. t. 29 (1899) i odb. Kraków 1898
- K. Morawski: Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego t. 1, Kraków 1900
- J. Fijałek: Dominus Bartolus de Saxoferrato Kraków 1914, s. 16-31
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Barycz, Jan Dąbrówka (XV w.), [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom V, wyd. 1946, s. 26–28.
- Stanisław Dobrzanowski, Jan z Dąbrówki, [w:] Słownik polskich teologów katolickich, tom I, wyd. 1981, s. 376–378.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Roman (1886-1972) Oprac Pollak i inni, Nowy Korbut, „IBL PAN, sygn. III-10.971, s. 119”, 1964 [dostęp 2026-03-29].
