Michał Rostworowski

Michał Cezary Rostworowski

Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	27 sierpnia 1864 Drezno
Data i miejsce śmierci	24 marca 1940 Gromnik
doktor nauk prawa
Specjalność: Prawo konstytucyjne
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet w Sankt Petersburgu, Uniwersytet Jagieloński
Doktorat	1893 Uniwersytet Jagieloński
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Jagielloński
Stanowisko	docent, profesor nadzwyczajny, profesor zwyczajny
Okres zatrudn.	1903–1930
Rektor
Okres spraw.	1925–1926
Sędzia Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej
Okres spraw.	1931–1939
Odznaczenia

Michał Cezary Rostworowski (ur. 27 sierpnia 1864 w Dreźnie, zm. 24 marca 1940 w Gromniku) – profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, prawnik i politolog, konstytucjonalista i ekspert w dziedzinie prawa międzynarodowego, dyrektor Polskiej Szkoły Nauk Politycznych, a następnie Szkoły Nauk Politycznych UJ, sędzia Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej.

Życiorys

Wczesne lata

Michał Cezary Rostworowski urodził się w Dreźnie w Saksonii 27 sierpnia 1864 roku, dokąd jego rodzice wyjechali po powstaniu styczniowym. Był synem Romana Rostworowskiego, właściciela dóbr Kowalewszczyzna w guberni łomżyńskiej i Marii z Glogerów. Według curriculum vitae spisanego przez samego Rostworowskiego nauki gimnazjalne pobierał on w III gimnazjum w Warszawie, które ukończył w roku 1883. Po roku studiów na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego przeniósł się w roku 1884 do Petersburga, gdzie kontynuował studia prawnicze, ukończone w roku 1888 ze stopniem kandydata praw. W roku 1887/88 studiował także na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Petersburskiego dla – jak pisał – pogłębienia studiów historycznych, pracując pod kierunkiem prof. Karajewa.

Paryż

Nie widząc dla siebie jako Polaka przyszłości w imperium rosyjskim, Rostworowski udał się do Paryża, gdzie uczęszczał na wykłady w Szkole Prawa, a jednocześnie do paryskiej Wolnej Szkoły Nauk Politycznych w roku akademickim 1889/90 i 1890/91. Paryską szkołę ukończył Rostworowski w roku 1891 z dyplomem i odznaczeniem, nazwanym Wielkim Wyróżnieniem (La Grande Distinction). Czas spędzony we Francji był dla niego okresem niezwykle szczęśliwym także w życiu osobistym, w roku 1891 ożenił się z Marie-Rose Christin. Z małżeństwa tego miał dwie córki – były to Maria Róża (1899–1981) i Maria Magdalena (1909–1978).

Po powrocie z Paryża w roku 1891 Rostworowski przybył do Krakowa celem doktoryzowania się i otrzymał pozwolenie na zapisanie się na rok III i IV Wydziału Prawa UJ. Jego kariera naukowa i życie związane były od tego czasu z Krakowem i Uniwersytetem Jagiellońskim. Po złożeniu ścisłych egzaminów uzyskał stopień doktora praw w 1893 roku. Wyjechał potem na dalsze studia do Berna w celu poznania ustroju związkowego Szwajcarii, a następnie do Wiednia, gdzie uczęszczał na wykłady z prawa międzynarodowego prywatnego.

Kraków

Potem powrócił by studiować w Krakowie, gdzie 9 maja 1896 roku habilitował się na UJ na docenta prawa narodów. Habilitację rozszerzył o prawo polityczne ogólne i austriackie. W sierpniu 1896 uzyskał zwolnienie z poddaństwa rosyjskiego, a we wrześniu tego roku otrzymał obywatelstwo austriackie. Po śmierci profesora Franciszka Kasparka Rostworowski został mianowany 18 września 1903 roku nadzwyczajnym profesorem prawa narodów i prawa państwowego na UJ, a 15 sierpnia roku 1908 mianowany został profesorem zwyczajnym tychże dyscyplin. Pełnił także funkcje Delegata Kolegium Profesorów Wydziału Prawniczego w Senacie Akademickim w latach 1909/10, 1910/11 i 1911/12. Został wybrany dziekanem tego wydziału na rok akademicki 1912/13. W roku 1910 został wybrany prezesem Towarzystwa Polskiej Szkoły Nauk Politycznych. Prowadził jako dyrektor tę Szkołę przez lata 1911/12, 1912/13, 1913/14, aż do chwili zawieszenia w niej wykładów wskutek wybuchu wojny w roku 1914. Od roku 1898 był członkiem Instytutu dla Prawa Międzynarodowego. Brał udział we wszystkich niemal sesjach tego gremium w różnych stolicach europejskich do wybuchu pierwszej wojny światowej. W Akademii Krakowskiej, w której był współpracownikiem Komisji Prawniczej od roku 1899, a także jako członek i sekretarz Komitetu dla Dziejów Polski Porozbiorowych.

Działalność dyplomatyczna, polityczna i dydaktyczna

W lipcu 1916 roku z ramienia Naczelnego Komitetu Narodowego w Krakowie, któremu przewodził jego przyjaciel Władysław Leopold Jaworski i z aprobatą ówczesnego Prezesa Koła Polskiego w Wiedniu udał się do Berna, jako pełnomocny reprezentant NKN na Szwajcarię i inne kraje zachodniej Europy, a w październiku tegoż roku Polska Agencja Prasowa w Bernie i Delegacja Rapperswilska przeszła pod jego bezpośredni zarząd, jako Szefa Misji. W lutym 1917 Departament Spraw Politycznych Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego nawiązał bezpośrednie stosunki z Szefem Misji, wzywając go kilkakrotnie do Warszawy. Wszedł wówczas Rostworowski obok innych profesorów, powołany przez Tymczasową Radę Stanu, w skład Komisji Sejmowo-Konstytucyjnej.

W czerwcu 1918 roku powierzone mu zostało wyłączne strzeżenie w Szwajcarii interesów Rady Regencyjnej i Rządu Polskiego. 25 maja 1918 roku mianowany został przez Prezydenta Rady Ministrów Królestwa Polskiego dyplomatycznym przedstawicielem Polski w Szwajcarii na którym stanowisku pozostał do powrotu do Polski w listopadzie 1918 roku.

Rostworowski powołany został na członka Komisji Sejmowo-Konstytucyjnej przez Tymczasową Radę Stanu w lutym 1919 roku, zaproszony został również przez premiera Ignacego Paderewskiego na członka Komisji (później Ankiety) celem opracowania projektu Konstytucji. Wziął czynny udział w jej obradach w drugiej połowie lutego i połowie marca 1919 roku. Od letniego półrocza 1919 roku powrócił z urlopu od swych obowiązków uniwersyteckich. W 1920 został wybrany prezesem Towarzystwa Prawniczego Krakowskiego i wkrótce potem Prezesem Koła Ligi Narodów przy tymże Towarzystwie. W marcu 1920 roku z ramienia Wydziału Prawa UJ udał się do Francji i Holandii w misji zbadania Ligi Narodów na Zachodzie. 1 czerwca 1920 mianowany został członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej, wziął udział jako referent obok prof. Zolla w opracowaniu projektu dwóch ustaw o prawie międzynarodowym prywatnym. W tym samym roku ustanowiony został z ramienia Wydziału Prawa dyrektorem Szkoły Nauk Politycznych UJ w Krakowie. 12 maja 1923 mianowany został członkiem Stałego Trybunału Arbitrażowego w Hadze z ramienia rządu polskiego. Był również członkiem kilku komisji koncyliacyjnych, zarówno dotyczących spraw państwa polskiego, jak i dwu komisji państw trzecich: belgijsko-hiszpańskiej i francusko-duńskiej.

Rektorat i działalność w Trybunale Haskim

Po śmierci prof. Kazimierza Zimmermanna wybrany został Rostworowski rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego na okres od 22 kwietnia 1925 do końca roku akademickiego 1924/25, a 8 czerwca 1925 ponownie wybrano go na to stanowisko na rok akademicki 1925/26, w roku następnym pełnił funkcję prorektora. W związku z wyborem 25 września 1930 roku przez Zgromadzenie i Radę Ligi Narodów na sędziego Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze na dziesięcioletnią kadencję, zmuszony był do przejścia na uniwersytecką emeryturę z dniem 31 grudnia 1930 roku, gdyż stanowiska w Trybunale statutowo nie wolno było łączyć z żadnym stanowiskiem w kraju pochodzenia. W okresie międzywojennym Rostworowski był jedynym Polakiem pełniącym funkcję sędziego Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej.

Stanowisko sędziego Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze, które piastował, uchroniło Rostworowskiego w 1939 roku przed wywiezieniem wraz z innymi profesorami Uniwersytetu Jagiellońskiego do obozu w Sachsenhausen. Nie był bowiem wówczas profesorem uniwersytetu i nie objęła go Sonderaktion Krakau. Okupacja Polski była dla niego prawdziwym szokiem. Wywieziony przez rodzinę do Gromnika pod Tarnowem – majątku, który kupił dla młodszej córki Marii Magdaleny, zmarł tam 24 marca 1940 roku.

Publikacje

Habilitował się Rostworowski na podstawie pracy Jurysdykcja karna na okrętach handlowych w portach zagranicznych (1895). Problematyce prawno-międzynarodowej poświęcone były także między innymi: studium o pozycji prawnej Stolicy Apostolskiej (1892), w rocznikach paryskiej Wolnej Szkoły Nauk Politycznych, publikacja na temat przystąpienia Austrii do Konwencji Berneńskiej (1900), skrypt Prawo obcych (1924), prace i skrypty poświęcone Lidze Narodów i prawu dyplomatycznemu. W dziedzinie prawa konstytucyjnego publikował prace naukowe, artykuły i skrypty. Były to między innymi: Austriacka Izba Panów (1900), Reforma prawa wyborczego w Belgii (1902), Prawo Polityczne (1910), Prawo polityczne. Anglia, Stany Zjednoczone, Polska (1914), Prawo polityczne francuskie (1913), Geneza i rozwój parlamentaryzmu angielskiego (1922).

Jako historyk prawa zajmował się Rostworowski dziejami Królestwa Kongresowego, którego budżety analizował na płaszczyźnie prawnej, administracyjnej i politycznej. Napisał studium Rada Ministrów i Rada Stanu Księstwa Warszawskiego (1911), Prawna geneza Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (1915) oraz skrypt Geneza państwa polskiego (1920). Opracował także wybór źródeł z okresu 1807–1831, których dużym walorem były zdaniem Sarneckiego interesujące wstępy, w których próbował dokonywać klasyfikacji teoretyczno-prawnych ustrojów tych czasów. Zajmował się także zagadnieniami prawa międzynarodowego prywatnego, które to studiował w Wiedniu. Opublikował artykuł o pracach kodyfikacyjnych międzynarodowego prawa prywatnego w zakresie spraw małżeńskich (1903), a w ramach działalności w Komisji Kodyfikacyjnej był autorem projektów dwóch ustaw: O zbiegu ustawodawstw cywilnych w obrocie prawnym cywilnym (1920) oraz O zbiegu ustawodawstw cywilnych w prawnym obrocie międzynarodowym (1921). Sarnecki wspomina także o publikacji z dziedziny prawa prywatnego międzynarodowego, którą Rostworowski zamieścił w rocznikach paryskiej Wolnej Szkoły Nauk Politycznych w 1898 roku.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (9 listopada 1926)
• Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1936)

Bibliografia

• Michał Rostworowski. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 226 z 1 października 1930. 
• Ordęga A. i Terlecki T. (red.) Straty kultury polskiej 1938–1945, s. 199–207, Glasgow 1945.
• Opałek (red.), Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1765–1850, Kraków 1965.
• Nahlik S., „Polski Słownik Biograficzny”, t. XXXII/2, 1989–1991.
• Stelmach J., Uruszczak W., Złota Księga Wydziału Prawa i Administracji, Kraków 2000.
• Włodarski B., Szkoła Nauk Politycznych UJ 1920–1949 – praca doktorska.
• Arch. UJ, syg. S II 619: Akta osobowe Michała Rostworowskiego.

Linki zewnętrzne

• Publikacje Michała Rostworowskiego w serwisie Polona